Η Ανέλκυση στα βιβλία

Ιστορία της Τεχνολογίας – Φιλοσοφία της Τεχνολογίας

Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία - Πρακτικά 1ου διεθνούς συνεδρίου, Θεσ/νίκη 1997 

Ογκώδης τόμος (710 σελ.) που περιέχει τα πρακτικά διεθνούς συνεδρίου με θέμα την Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία· συνέδριο που διοργανώθηκε από την Εταιρεία Μελέτης της Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας (ΕΜΑΕΤ) και το Τεχνικό Μουσείο Θεσσαλονίκης (ΤΜΘ). Σπανίως τα πρακτικά ενός επιστημονικού συνεδρίου αποτελούν τόσο ενδιαφέρον ανάγνωσμα για το μέσο αναγνώστη. Ανάμεσα στα πάμπολλα ενδιαφέροντα κείμενα, υπάρχουν εργασίες σχετικές με τα Αυτόματα του Ήρωνα, τον Από μηχανής θεό, τον Αρχαιοελληνικό νερόμυλο, τους Βυζαντινούς καταπέλτες, τους φυσικούς παράγοντες των προβιομηχανικών βαρούλκων και άλλα πολλά. Πλούσια καταγραφή που επεκτείνεται σε όλους τους τομείς της αρχαιοελληνικής τεχνολογίας. Μεταλλουργία, εργαλεία, αγροτική τεχνολογία, χημική τεχνολογία, οικοδομική, μηχανολογία, οπλικά συστήματα, ναυπηγική κλπ. Πραγματικά εξαιρετικό, μπορεί εύκολα να το βρεί κανείς στα κεντρικά βιβλιοπωλεία. 

Ιστορία της Νεοελληνικής Τεχνολογίας - Α΄ Τριήμερο Εργασίας, Πάτρα 1998

Άλλο ένα συνέδριο με θέμα αυτή τη φορά τη νεοελληνική τεχνολογία. Η έντυπη καταγραφή αποτελεί και σε αυτή την περίπτωση εξαιρετικά ενδιαφέρον και βατό ανάγνωσμα. 

Ανάμεσα στις συζητήσεις του συνεδρίου, θέματα για την προβιομηχανική αξιοποίηση ενέργειας στην Ελλάδα, την υδροκίνηση, μαντάνια, υδροπρίονα, νερόμυλους· θέματα για τις σιδηροδρομικές μεταφορές, την οικοδομική κτλ. Το –πάλαι ποτέ– πολιτιστικό Τεχνολογικό Ίδρυμα ΕΤΒΑ, βρίσκεται πίσω από την έκδοση. Κι αν η ΕΤΒΑ δεν υπάρχει πλέον, ωστόσο τα βιβλία του ιδρύματος βρίσκονται στα μεγάλα βιβλιοπωλεία του κέντρου της Αθήνας (τουλάχιστον). 

Αρχαίες ελληνικές επιγραφές τεχνολογικού περιεχομένου

Κατάλογος Έκθεσης

Πάλι η Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας, σε συνεργασία αυτή τη φορά με το Επιγραφικό Μουσείο αποτυπώνει σε κατάλογο μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα έκθεση· μια συλλογή αρχαιοελληνικών επιγραφών τεχνολογικού περιεχομένου: Προθεσμίες εκτέλεσης δημοσίων έργων, κανόνες διαφάνειας και οικονομικής διαχείρισης, οικονομικοί απολογισμοί, τεχνικές προδιαγραφές για την ασφάλεια του έργου ή και των χρηστών του! Πραγματικά ενδιαφέρουσα καταγραφή, λίγο δύσκολο όμως να βρεθεί για αγορά.
 

Μηχανική και τεχνολογία στην Αρχαία Ελλάδα, του Χρήστου Δ. Λάζου

Ο ακάματος Χρήστος Λάζος υπογράφει ένα ευχάριστο ανάγνωσμα με την περιγραφή 54 –επιλεγμένων από τον ίδιο– μηχανισμών ή επιτευγμάτων, αρχίζοντας από τις μυθολογικές κατασκευές του Ηφαίστου και του Δαιδάλου και φθάνοντας χιλιάδες χρόνια αργότερα στο όψιμο Βυζάντιο. Πολύ συνοπτικό, χρησιμεύει κυρίως ως έναυσμα αναζήτησης. 

Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία. Τεχνόπολις Δήμου Αθηναίων, 2002

Φωτογραφική αποτύπωση έκθεσης με θέμα την αρχαία Ελληνική Τεχνολογία. Η έκθεση (και η φωτογραφική παρουσίασή της) περιείχε εξαιρετικά κατασκευασμένα προπλάσματα και μακέτες μηχανισμών, εργαλείων, και οργάνων τεχνολογίας των αρχαίων Ελλήνων. 

Ανάμεσα στα άλλα, αναπαραστάσεις της Αιολόσφαιρας, και του Αυτοματισμού θυρών του Ήρωνος, μιας ανυψωτικής μηχανής λίθων, μιας ανυψωτικής μηχανής για νερό, αναπαράσταση της Αντλίας του Κτησίβιου κτλ. Η μελέτη, κατασκευή, και επιμέλεια όλης της παρουσίασης έγινε με την συνεργασία πλήθους επιστημόνων και φορέων της ελληνικής πολιτείας, κυρίως δε με τη φροντίδα της Εταιρείας Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας και του Τεχνικού Μουσείου Θεσ/νίκης. Δύσκολο και αυτό στην εξεύρεσή του, (όπως όλες οι παρόμοιες αποτυπώσεις εκθέσεων). 

Η υδροκίνηση στην Προβιομηχανική Ελλάδα, του Στέφανου Νομικού 

Τευχίδιο 36 σελίδων, συνοπτική εργασία του Σ. Νομικού γύρω από την υδροκίνηση στην Ελλάδα του 19ου – αρχές 20ου αιώνα. Περιγραφή των διαφόρων χρήσεων του νερόμυλου. Μαντάνι / νεροπρίονο / λιοτρίβι / νεροτριβή κτλ. Ευχάριστο αν και πολύ συνοπτικό τευχίδιο, επίσης από το ΕΤΒΑ. 

Προβιομηχανικές Αγροτικές Εγκαταστάσεις στη Ζάκυνθο, του Διονύση Α. Ζήβα

Επίσης από ΕΤΒΑ. Έκδοση–κόσμημα τοπικού(;) ενδιαφέροντος για τις εγκαταστάσεις της παραδοσιακής αγροτικής παραγωγής, έτσι όπως ακόμα και σήμερα βρίσκονται, υπό μορφή καταλοίπων, στο νησί της Ζακύνθου. Ο συγγραφέας καταγράφει ληνούς και πιεστήρια, μαγγάνια, αλογόμυλους, ανεμόμυλους, κάρρα ζακυνθινά πριν τα σαρώσει ο χρόνος. Ο ίδιος ο συγγραφέας αναφέρει: «Επιβλητικά μονολίθαρα, ληνοί, τσιπουριές κάθε είδους, μάκινες, αλογόμυλοι, ένας κόσμος ολόκληρος, βουβός και μαραζωμένος, ένας κόσμος γεμάτος μισοκρυμμένες πολύτιμες πληροφορίες». 

Ιστορία της τεχνολογίας, του Α. Δημαρόγκωνα (2 τόμοι)

Σοβαρή και νοικοκυρεμένη ελληνική προσπάθεια για ένα δίτομο εγχειρίδιο γύρω από την Ιστορία της Τεχνολογίας. Στο πλαίσιο των πανεπιστημιακών του μαθημάτων, ο Α. Δημαρόγκωνας καταγράφει με μεθοδικότητα και συνέπεια τους σημαντικότερους σταθμούς στην Ιστορία της Τεχνολογίας από τις απαρχές της έως το 1890. 

Οι μηχανές του Λεονάρντο, Μ. Ταντέϊ, Ε. Τζανόν, Ντ. Λαουρέντσα

Εξαιρετικά καλαίσθητη έκδοση, με ωραιότατα σχέδια και γραφήματα –συνέπεια ετών δουλειάς– που αποτυπώνουν τις συλλήψεις του μεγαλοφυούς Λεονάρντο Ντα Βίντσι. Εξαιρετικά επίσης και τα κείμενα που συνοδεύουν τα σχέδια. Πτητικές μηχανές, υδραυλικά έργα, βαρούλκα, καταπέλτες. Τα σχεδιαστικά και μηχανικά οράματα του Ντα Βίντσι πρώτη φορά με τόση ενάργεια περνούν μπροστά από τα μάτια μας. 

Ιστορία της Τεχνολογίας, του Donald Cardwell, εκδόσεις Μεταίχμιο

Κανείς δεν μπορεί να φανταστεί –αν δεν το διαβάσει– πόσα πολλά στοιχεία μπορεί να περιέχει μια επίτομη (632 σελ.) ιστορία της τεχνολογίας. Το παρόν βιβλίο του Donald Cardwell περιέχει έναν Θησαυρό πληροφοριών πάνω στην ιστορία της τεχνολογίας. Επίσης η γραφή εμφανίζει εξαιρετική ροή, η οποία στηρίζεται και από την καλή μετάφραση. Μια Ιστορία χωρίς ουσιαστικά ψεγάδια· αποτελεί απόπειρα από αυτές που σπανίζουν στα ελληνικά εκδοτικά πράγματα. 

Συνοπτική Ιστορία των Τεχνικών, του Bruno Jacomy, Τεχνολογικό Ίδρυμα ΕΤΒΑ

Μια επίτομη (430 σελ.) Ιστορία των τεχνικών δεν μπορεί παρά να είναι συνοπτική, όταν φιλοδοξεί να περιλαμβάνει μια περίοδο 2 εκατομμυρίων χρόνων εξέλιξης της τεχνικής! Ωστόσο πρόκειται για εξαιρετική εργασία αφού ο Bruno Jacomy επιλέγει με σοφία τους σημαντικούς σταθμούς στην εξέλιξη της τεχνικής και γνωρίζει πώς να κάνει τη γραφή του ευχάριστη και ενδιαφέρουσα. Στην απόλαυση του βιβλίου συμβάλλει και η καλή μετάφραση. 

Στην ίδια σειρά βιβλίων της ΕΤΒΑ και το παρόν: Η τεχνολογία στον παγκόσμιο πολιτισμό, του Arnold Pacey.

Eπίσης εξαιρετικό βιβλίο που περιέχει πολλά, σε σχέση με τις σελίδες του (334 σελ.). Αρχίζοντας από την ασιατική τεχνολογία του 7ου μεταχριστιανικού αιώνα (που θεωρεί ορόσημο), περιδιαβαίνει στην Αφρική κι από κει στην Ευρώπη. Ουσιαστικές οι στάσεις του σε Ρωσία και Αμερική προσπαθώντας να δώσει με τη διάρθρωση της ύλης, σάρκα σε ένα ρητό με το οποίο ανοίγει το βιβλίο του: «Όλος ο κόσμος κάτω από τον ουρανό είναι ένα νοικοκυριό»!

Μαγική ισορροπία του βιβλίου ανάμεσα στην πληροφορία και την ερμηνεία της. Επίσης και εδώ πολύ καλή μετάφραση. 

Από την ίδια σειρά ΕΤΒΑ και το βιβλίο του Francois Russo, Εισαγωγή στην ιστορία των τεχνικών. 

Πλήθος τεχνικών πληροφοριών που όμως διαρθρώνονται γύρω από τη σχέση τους με άλλους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας από τους οποίους ο συγγραφέας θεωρεί ότι ξεπηδούν. 

Έτσι μια πληροφορία για τη δυναμογεννήτρια μπορεί να εμπεριέχεται σε ένα υποκεφάλαιο με τίτλο «Μείζονα ζητήματα» κι αυτό με τη σειρά του να εμπεριέχεται στο κεφάλαιο «Τεχνική δημιουργία και σκέψη». Πραγματικά δύσχρηστη διάρθρωση της ύλης σε ένα βιβλίο που κατά τα άλλα είναι αξιόλογο στην ανάλυση των ζητημάτων της Τεχνικής… 

Συνεχίζουμε τη σειρά των τεχνικών βιβλίων του Ιδρύματος ΕΤΒΑ με την Εισαγωγή στη βιομηχανική αρχαιολογία, του Rainer Slotta. Εξαιρετικό βιβλίο για μια νέα επιστήμη (η οποία γεννήθηκε στη Μεγάλη Βρετανία) που ασχολείται με τη μελέτη των τεχνικών μνημείων και βιομηχανικών καταλοίπων (εγκαταστάσεων κλπ). Παρότι επικεντρώνεται στον εξειδικευμένο τομέα των ορυχείων, το βιβλίο αποτελεί μια εξαιρετικά ανάγλυφη αποτύπωση ενός νέου, γοητευτικού επιστημονικού κλάδου. Εξαιρετική είναι και η παρουσία των φωτογραφιών αν και από τυπογραφική αβλεψία δημοσιεύονται δίχως την παραπομπή τους στο σώμα του κειμένου… 

Συγχωρώντας την πιο πάνω μικρή αβλεψία ας αναφέρουμε την –γι’ άλλη μια φορά– πολύ καλή μετάφραση. 

Άλλο ένα βιβλίο της ίδιας σειράς που αφορά κι αυτό τον ίδιο τομέα: Η βιομηχανική αρχαιολογία, του  Jacques Pinard.

Ευρύτερο στη θεματολογία του από το έργο του Slotta, αποτελεί μια κυρίως ειπείν Βιομηχανική Αρχαιολογία, συστηματική και ευσύνοπτη, που δίνει όσες πληροφορίες χρειάζεται ο αναγνώστης για τη γνωριμία του με αυτόν το διεπιστημονικό κλάδο που συνεχώς αναπτύσσεται τις τελευταίες δεκαετίες. Ίσως και λίγο απαιτητικότερο στην ανάγνωση σε σχέση με την εισαγωγή του Slotta… Ωστόσο, ένας ελάχιστα εξοικειωμένος αναγνώστης δεν θα έχει κανένα πρόβλημα. 

Αναφέρουμε τιμητικά εδώ το De re Metallica (έκδοση στη Λατινική!), του Agricola παρόλο που δεν το χρησιμοποιήσαμε ως πρωτότυπη πηγή για το αφιέρωμά μας. Όλες όμως οι “Ιστορίες των Τεχνικών” πατάνε σε αυτό το μνημειώδες έργο του 1556 που εκδόθηκε από τον –γιατρό στο επάγγελμα– Georg Bauer (ο ίδιος είχε εκλατινίσει το όνομά του σε Agricola!). Το έργο, αν και προεπιστημονικό, θεωρείται μια έγκυρη αποτύπωση της μεταλλουργίας του 16ου αιώνα, που αναπτυσσόταν ραγδαία και που θάμπωσε τόσο τον γιατρό G. Bauer ώστε να καταβάλλει τόσο μόχθο. Η δε εικονογράφηση του βιβλίου ανάγεται περίπου στη σφαίρα της τέχνης, ξεπερνώντας κατά πολύ το όριο της τεχνικής αποτυπώσεων. Αξίζει να αναζητήσει κανείς μια έντυπη ή ηλεκτρονική έκδοση του βιβλίου για ν’ απολαύσει έστω και μόνον αυτήν ακριβώς την εικονογράφηση.

Power of water, του Joseph Glynn

Αγγλόφωνη έκδοση 200 σελίδων του 1889, που περιγράφει με σαφήνεια τις μηχανές που συνδέθηκαν με την ενεργειακή αξιοποίηση του νερού. 

Νερόμυλοι, αναβατόρια, τουρμπίνες, αντλίες, μετάδοση κίνησης, όλα περιγράφονται με τη σοβαρότητα και την οπτική της αξίας χρήσης που επιβάλλει η συγχρονία, αφού το βιβλίο εκδόθηκε όταν τα συστήματα αυτά βρίσκονταν στο απόγειο της χρήσης τους. Αμετάφραστο στα ελληνικά και απρόσιτο στην έντυπη μορφή του, βρίσκεται όμως εύκολα σε ηλεκτρονική μορφή στο διαδίκτυο. 

Histoire generale de techniques, του Μaurice Daumas, 5 τόμοι

Mνημειώδες έργο της γαλλικής γραμματολογίας που εκτείνεται σε πέντε ογκώδεις τόμους και περιέχει τα σημαντικότερα σκαλοπάτια των τεχνικών εξελίξεων από την ανθρώπινη προϊστορία έως και τον 20ο αιώνα. Πλούσια και εξαιρετικής ποιότητας είναι και η εικονογράφηση που συνοδεύει το έργο. Φυσικά αμετάφραστο στην Ελλάδα όχι όμως και εντελώς απρόσιτο για κάποιον που επιθυμεί να το γνωρίσει στην πρωτότυπη έκδοση, αφού βρίσκεται στις προθήκες ανοικτών στο κοινό βιβλιοθηκών (π.χ. Ευγενίδειο ίδρυμα).

Τhe elevator system of Eiffel Tower, του R. M. Vogel–Project Gutenberg ebook

Ηλεκτρονική έκδοση βιβλίου που παρουσιάστηκε λίγα χρόνια πριν και περιγράφει εκτενώς τα ανελκυστικά συστήματα που χρησιμοποιήθηκαν στον πύργο του Άιφελ. Είναι στην αγγλική γλώσσα αλλά κατανοητό για οποιονδήποτε διαθέτει μια στοιχειώδη επάρκεια της γλώσσας. 

Η φωτιά του Προμηθέα, L.mumford – L.White – J. Ellyl – E. Schwartz - Κριτικά δοκίμια για το σύγχρονο τεχνολογικό πολιτισμό

Οι εκδόσεις ΝΗΣΙΔΕΣ και ο Ζήσης Σαρίκας –που έκανε την επιλογή κειμένων και τη μετάφραση– θέλησαν να παρουσιάσουν στο ελληνικό κοινό τις σκέψεις τεσσάρων σύγχρονων σπουδαίων διανοητών γύρω από ζητήματα του τεχνικού πολιτισμού. 

Παρόλο που τα κείμενα απαιτούν εξοικειωμένους αναγνώστες, το πλήθος των πρωτότυπων σκέψεων και προβληματισμών που παρουσιάζονται από τους τέσσερις συγγραφείς, είναι αντιστρόφως ανάλογο προς τον ελάχιστο αριθμό των σελίδων του τομίδιου (μόλις 145 σελίδες). 

Εύστοχη λοιπόν και η επιλογή των κειμένων αλλά και η μετάφραση. 

Η τεχνολογική σκέψη, του Carl Mitcham - Το μονοπάτι μεταξύ Mηχανοτεχνίας και Φιλοσοφίας, εκδόσεις Ε.Μ.Π. 

Ένα βιβλίο από αυτά που σπανίζουν στην Ελλάδα και που επιχειρεί μια σύγχρονη ερμηνεία πάνω στην τεχνολογία και τους περιορισμούς που γεννούν οι σύγχρονες τεχνικές μέθοδοι πάνω στην ανθρώπινη δράση. 

Το βιβλίο του Carl Mitcham κατά πρώτον, αναφέρεται στη Φιλοσοφία της τεχνολογίας και κατά δεύτερον, είναι εξαιρετικό. Αυτά λοιπόν ακριβώς τα δύο χαρακτηριστικά του το καθιστούν… δυσμετάφραστο. Οι πανεπιστημιακές εκδόσεις Ε.Μ.Π. που ανέλαβαν την έκδοση και οι μεταφραστές που βαρύνθηκαν με το έργο, έφεραν σε πέρας έναν άθλο. Βιβλίο από αυτά που σπανίζουν στην ελληνική πραγματικότητα, απαιτεί όμως για την παρακολούθησή του εξοικειωμένους –με αυτά τα θέματα– αναγνώστες. 

Ιστορία της επιστήμης και της Τεχνολογίας, των θ.Αραμπατζή, Κ. Γιαβρόγλου, Δ. Διαλέτη / και Παρελθόν των επιστημών, του Κ. Γιαβρόγλου

Δύο ευσύνοπτα εγχειρίδια–βιβλία διδασκαλίας για φοιτητές τεχνικών σχολών. Καλογραμμένα και με εικονογράφηση, μπορούν να χρησιμεύσουν ως πρώτα αναγνώσματα για τους νεαρότερους που τώρα αρχίζουν την περιπέτεια της τεχνικής γνώσης. Η αναφορά μας όμως σε αυτά γίνεται και για κάποιους παλιότερους που θέλουν με το λιγότερο δυνατό κόπο και χρόνο να αποκτήσουν στοιχειώδεις γνώσεις πάνω στην ιστορία της τεχνολογίας ή που επιθυμούν να ξαναφρεσκάρουν πράγματα που έχουν ξεχάσει! 

Χαρακτηριστικά άρθρα

Χαρακτηριστικα αρθρα

«Το πάγκρυφον – ή αλλιώς – ο μέγας ερειπιών των προσωπικών καταλοίπων»

«Το πάγκρυφον – ή αλλιώς – ο μέγας ερειπ…

11 July, 2013

  τ. 58, Σεπτέμβριος 2009 Αν ο Lewis Mumford (Τεχνική και Πολιτισμός, 1934), ...

Χαρακτηριστικα αρθρα

Ιστορία της ανέλκυσης

Ιστορία της ανέλκυσης

11 July, 2013

    Τ.61, Ιούνιος 2010   ΜΕΡΟΣ Χ: ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΠΟΧΗ - ΟΡΥΧΕΙΑ & ΑΝ...

Χαρακτηριστικα αρθρα

Η Ανέλκυση στα βιβλία

Η Ανέλκυση στα βιβλία

11 July, 2013

          Μια σχολιασμένη βιβλιογραφία τ. 68, Μάρτιος 2012 Μια...

Χαρακτηριστικα αρθρα

Το ανεξάντλητο πηγάδι των κλειστών επαγγελμάτων

Το ανεξάντλητο πηγάδι των κλειστών επαγγ…

11 July, 2013

τ. 69, Ιούνιος 2012 «Και το ανέκδοτο λέει: “Να ’ναι καλά το πηγάδι”! Διότι αφού αντλούσ...

Back to top